Bazı insanlar yalanı yanlışı çıplak hâliyle sevmez. Çünkü çıplak yalan onları rahatsız eder. Kendisini kötü, zayıf, haksız, korkak ya da çıkarcı hissettirebilir. Bu yüzden bu insanlar yalanı yanlışı doğrudan söylemek yerine onu gerekçeyle giydirir. En başta bil ki gerekçe insanı rahatlatan bir şeydir. Gerekçenin önce rahatı kendini gerekçelendirene döner. Çünkü insana yaptığı şeyin yalnızca yapılmış olmadığını, yapılmak zorunda olduğunu da söyler. Bir gerekçenin perdeye dönüştüğünü anlamanın ilk işareti, o gerekçenin insanı daha açık, daha sorumlu, daha sahici yapıp yapmadığında, veya yalnızca daha çok rahatlatıp rahatlatmadığında aranabilir. İnsan kendini gerekçeyle yanıltırken, istemediği bir yükü keyfi olarak da markaja alır; bunu ustalıkla yapar, bu yüzden. Hakiki açıklama mesela insanı mutlaka sorumluluğa götürür. O açıklama için bir bedel ödenmiştir ya da ödenmeye hazırdır. Sahte gerekçe ise insanı sorumluluktan korur. Hakiki açıklamada insan şöyle diyebilir: “Evet, bunu yaptım; şundan etkilendim, burada zayıf düştüm, burada korktum, burada kendimi korumaya çalıştım”. Sahte gerekçede ise insan kendisini hiç eğmeden aklamak ister. Aklında kalsın, hakikat hemen hiçbir zaman uzun gerekçeler istemez. İnsan hakikate yaklaştığında cümleleri sadeleşir. Kendini kandırdığında ise cümleleri çoğalır, kıvrılır, dallanır, incelir. Her ihtimale karşı yeni bir savunma üretir. Sanki kendi içinde bir mahkeme kurmuştur da hem sanık, hem avukat, hem hâkim olmaya yeltenmiştir, karşısındakine hiçbir rol, hiçbir yargı bırakmadan. Bu mahkemeden genelde beraat çıkar, beraat çıkmasa da bir iyi hal indirimi mutlaka uygulanır. Dikkatle izlersen bu insanların kendilerini yargılarken bile kendilerine kıyak geçtiğini çok sık görürsün. Kendisini mahkûm ettiği yerlerde bile bazen bunu başka bir aklanma biçimine çevirir. “Ben zaten çok kötü biriyim” der mesela, ve bu sadece sorumluluktan kaçmanın daha kestirme bir yoludur, gerçek pişmanlıkla uzaktan yakından alakası olmadan. Ama gerekçe bazen iyilik kılığına da girer. İnsan birini kırar bozar incitir ve bunu mecburen “onun iyiliği için” yapmış olur. Mesela birinden kaçar, “ona zarar vermemek için”dir bu. Bir hakikati saklar mesela açık açık, çünkü “zamanı değildir”. En kestirme gerekçeler, insanın en sevdiği gerekçelerdir, çünkü genellikle kendisini en az suçlu hissettirenlerdir. Bu yüzden insan, gerekçelerinin arkasındaki duyguyu aramalıdır. Gerekçenin arkasında korku mu var, kibir mi var, utanç mı var, arzu mu var, çıkar mı var, sevilme ihtiyacı mı var, kaybetme korkusu mu var? Ne var? Belki “sadece doğru olanı yapmak”la esasen ve sadece reddedilmekten korkmuştur. Bu sebeple gerekçenin insanda neyi sakladığına bakmak gerekir, önce gerekçeye değil, Ayrıca unutma ki bazı zamanlar bir insanı kurtaracak olan, lazım olan, iyi bir gerekçe bulması da değildir; aksine gerekçesiz kalmaya dayanmasıdır. Gitsin baksın, gerekçesiz kaldığında çıplak kalacak. Ve mesela “bunu yaptım, çünkü korktum” diyecek, ve her şey zaten orada açılacak.