Bilim ve sanat Terimleri Ansiklopedisi

Bize Ne Söyler: Bu eserde İslam düşünce geleneğinde üretilen ilim alanlarına mahsus bir çok özel terim, güzel ve dikkatli açıklamalarla alfabetik düzende toplanmıştır. Bu ilimler İslam düşünce geleneğinin modern klasik dönem şemsiyesine de uygun olarak üç tür olarak tespit edilmiştir: 1. Dil ilimleri (sarf, nahiv, belâgat, beyân, bedî, aruz, kafiye, hat, inşâ, muhâdarât..), 2. Şer’î ilimler (kelâm, tefsir, kıraat, hadis, fıkıh, usûl, ahlâk…), 3. Aklî ve doğal ilimler (mantık, hikmet, metafizik/ilahiyyât, matematik, fizik, kimya, tıp, ziraat, astronomi, rüya tabiri, sihir, tılsım, simya…). Bu kapsamda da eserde 3045 özel terime yer verilmiştir. Neden Seçtik? İlk önerimiz olarak bu eseri tercih etmemizin iki nedeni vardır, bunlardan biri Tehânevî’nin bu eseri kaleme alma amacına da yakındır. Tehânevî’nin amacı, kendi zamanında eğitim imkanı bulamayan ama merakı olan çevrelere yürürlükteki ilimlerin terimlerini sunarak kendi kendilerini yetiştirmelerini sağlamak, ve böyle bir eğitim inkılabı yoluyla otodidakt bir kesimin ilim camiasına katılımını kolaylaştırmak olmuş ve bu eseri kaleme almıştır. Biz de Tehânevî’nin amacına yakın bir şekilde, bugün ülkemizde mektep ve hocasını bulmanın zor olduğu klasik ilimlerimiz hakkında doğru bilgi sahibi olmanın yararlı olduğunu düşünerek önce bu eseri önermek istiyoruz. Bir farkla ki, Tehânevî zamanında (eserin yayınlanma senesi 1745) bu ilimlerin hemen hepsi yürürlükte ve geçerli iken, bizim zamanımızda bunların bir kısmı artık ancak ilim tarihçiliği kapsamında değer görmektedir. Ancak yine de ister geçerli ister tarihsel görülsün, bu ilimler ve bunların terimleri ülkemizde geniş bir çevrenin merak veya tartışma konusu ettiği meselelerdir; fakat bu çevrelerin yoğun bir şekilde konu edindikleri söz konusu bu ilim ve terimler hakkında genellikle doğru ve yeterli bilgi sahibi olmadıkları da bilinmektedir. Mektep ve hocasının bulunmaması veya zaten müracaat etmeye gerek görülmemesi nedeniyle beraber tartışma ve merak konusu edinilen bu meselelerde eksiklerin ve hataların giderilmesi için bu tarz eserlerin yaygın bir şekilde okunması ve değerlendirilmesi yararlı olacaktır. Eseri önermemizin diğer ve asıl nedeni de şudur: Kamuâlem'de konu ettiğimiz meseleler, ister yürürlükte olsun ister tarihsel olsun, genel olarak “İslam düşünce geleneği” ve “Batı düşünce geleneği” hakkında olmak üzere iki yakada gerçekleşmektedir. Bu eserin İslam düşünce geleneği yakasını konu edinen çalışmalarımızın daha iyi anlaşılması için büyük yardımı dokunacaktır. İyi okumalar dileriz.